बेबाक · Editorial
After the NEET leak, the republic must reform the exam and respect the protestनीट पेपर लीक के बाद, गणराज्य को परीक्षा में सुधार और विरोध-प्रदर्शन का सम्मान करना चाहिएনিট প্রশ্নফাঁসের পর, প্রজাতন্ত্রের উচিত পরীক্ষাব্যবস্থার সংস্কার এবং প্রতিবাদের প্রতি সম্মান প্রদর্শন করাनीट पेपरफुटीनंतर, प्रजासत्ताकाने परीक्षा पद्धतीत सुधारणा करावी आणि आंदोलनाचा आदर राखावाనీట్ లీక్ తర్వాత: రిపబ్లిక్ పరీక్షా వ్యవస్థను సంస్కరించాలి, నిరసనను గౌరవించాలిનીટ પેપર લીક પછી: ગણતંત્રએ પરીક્ષામાં સુધારો કરવો અને વિરોધ પ્રદર્શનનો આદર કરવો જ રહ્યો
The state can remove officials and invoke tougher legal action, yet still fail if its first instinct is to treat aggrieved students chiefly as a security problem.राज्य सरकार अधिकारियों को हटा सकती है और सख्त कानूनी कार्रवाई का सहारा ले सकती है, लेकिन यदि उसकी स्वाभाविक प्रवृत्ति पीड़ित छात्रों को मुख्य रूप से एक सुरक्षा समस्या के रूप में देखने की हो, तो वह फिर भी विफल ही कहलाएगी।রাষ্ট্র আধিকারিকদের অপসারণ এবং কঠোরতর আইনি ব্যবস্থা গ্রহণ করতে পারে, কিন্তু ক্ষুব্ধ শিক্ষার্থীদের মূলত নিরাপত্তার সমস্যা হিসেবে দেখার প্রাথমিক প্রবণতা বজায় থাকলে সেই রাষ্ট্র ব্যর্থ হতে বাধ্য।राज्यकर्ते अधिकाऱ्यांना बडतर्फ करून कठोर कायदेशीर कारवाई करू शकतात, परंतु जर पिडीत विद्यार्थ्यांकडे प्रामुख्याने सुरक्षेचा प्रश्न म्हणून पाहण्याची त्यांची पहिली प्रवृत्ती असेल, तर त्यात राज्याचे अपयशच आहे.రాజ్యం అధికారులను తొలగించవచ్చు, కఠినమైన చట్టపరమైన చర్యలు ప్రయోగించవచ్చు, కానీ బాధిత విద్యార్థులను ప్రధానంగా ఒక భద్రతా సమస్యగా పరిగణించడమే దాని మొదటి సహజాతమైతే అది విఫలమైనట్లే.રાજ્ય ભલે અધિકારીઓને હટાવી દે અને કડક કાયદાકીય કાર્યવાહી કરે, પરંતુ જો તેની પહેલી વૃત્તિ પીડિત વિદ્યાર્થીઓને મુખ્યત્વે સુરક્ષાની સમસ્યા તરીકે જોવાની હોય તો તે નિષ્ફળ જશે.
The triggerतात्कालिक कारणপ্রেক্ষাপটमूळ कारणమూలంઘટનાનું મૂળ
One fracture binds these reports: a NEET question-paper leak, the students it hurt, and how public institutions have answered them. Young people gathered at Jantar Mantar after reports of a compromised examination process. Their protest must first be read as a grievance over exam integrity, not as disorder by default. The failure was the leak. The candidates did not cause it. They were its victims, and they came to the capital to say so plainly.
इन तमाम ख़बरों के मूल में एक ही सूत्र है: नीट प्रश्न-पत्र का लीक होना, इससे आहत छात्र, और सार्वजनिक संस्थानों द्वारा उन्हें दिया गया जवाब। परीक्षा प्रक्रिया में सेंधमारी की ख़बरों के बाद युवा जंतर-मंतर पर एकत्र हुए। उनके विरोध-प्रदर्शन को सबसे पहले परीक्षा की शुचिता को लेकर एक जायज शिकायत के रूप में देखा जाना चाहिए, न कि स्वतः ही किसी उपद्रव के रूप में। मूल विफलता पेपर लीक थी। उम्मीदवारों ने ऐसा नहीं किया। वे इसके शिकार थे, और यही बात स्पष्ट रूप से कहने के लिए वे राजधानी आए थे।
এই প্রতিবেদনগুলোকে একটিই সূত্র বেঁধে রেখেছে: নিট-এর প্রশ্নপত্র ফাঁস, এতে ক্ষতিগ্রস্ত শিক্ষার্থী এবং সরকারি প্রতিষ্ঠানগুলি কীভাবে এর জবাব দিয়েছে। ত্রুটিপূর্ণ পরীক্ষাব্যবস্থার খবর প্রকাশ্যে আসার পর তরুণরা যন্তর মন্তরে জড়ো হয়েছিলেন। তাঁদের এই প্রতিবাদকে প্রাথমিকভাবে পরীক্ষার স্বচ্ছতা লঙ্ঘনের বিরুদ্ধে ক্ষোভ হিসেবেই দেখতে হবে, স্বতঃসিদ্ধ কোনো বিশৃঙ্খলা হিসেবে নয়। ব্যর্থতাটি ছিল প্রশ্নফাঁস। পরীক্ষার্থীরা এর কারণ ছিল না। তাঁরা ছিলেন এর শিকার, এবং তাঁরা রাজধানীতে এসেছিলেন ঠিক এই কথাটিই স্পষ্ট করে বলতে।
या सर्व बातम्यांना जोडणारा एकच धागा आहे: नीट प्रश्नपत्रिका फुटी, त्यामुळे भरडले गेलेले विद्यार्थी, आणि सार्वजनिक संस्थांनी त्यांना दिलेले उत्तर. परीक्षा प्रक्रियेला तडा गेल्याच्या वृत्तानंतर तरुण वर्ग जंतरमंतरवर जमा झाला. त्यांच्या या आंदोलनाकडे सर्वप्रथम परीक्षेच्या पावित्र्याबद्दलची तक्रार म्हणून पाहिले पाहिजे, केवळ कायदा आणि सुव्यवस्थेचा प्रश्न म्हणून नाही. पेपरफुटी हे मुख्य अपयश होते. परीक्षार्थी त्याला जबाबदार नव्हते. ते त्याचे बळी होते आणि तेच स्पष्टपणे सांगण्यासाठी ते राजधानीत आले होते.
ఒక వైఫల్యం ఈ నివేదికలన్నింటినీ కలుపుతుంది: నీట్ ప్రశ్నపత్రం లీకేజీ, దాని వల్ల నష్టపోయిన విద్యార్థులు, పబ్లిక్ సంస్థలు వారికి సమాధానమిచ్చిన తీరు. పరీక్షా ప్రక్రియలో అవకతవకలు జరిగాయన్న వార్తలతో యువత జంతర్ మంతర్ వద్ద గుమికూడారు. వారి నిరసనను అప్రమేయంగా అల్లరిగా కాకుండా, పరీక్ష పారదర్శకతపై వారి ఆవేదనగా ముందుగా అర్థం చేసుకోవాలి. పేపర్ లీక్ కావడం వ్యవస్థ వైఫల్యం. అభ్యర్థులు దానికి కారణం కారు. వారు దాని బాధితులు, ఆ విషయాన్ని స్పష్టంగా చెప్పడానికే వారు రాజధానికి వచ్చారు.
આ અહેવાલોને એક જ કડી જોડે છે: નીટ પ્રશ્નપત્ર લીક, તેનાથી પ્રભાવિત વિદ્યાર્થીઓ અને જાહેર સંસ્થાઓએ તેમને આપેલો જવાબ. પરીક્ષા પ્રક્રિયામાં ગેરરીતિના અહેવાલો પછી યુવાનો જંતર-મંતર ખાતે એકઠા થયા હતા. તેમના વિરોધને સૌપ્રથમ પરીક્ષાની વિશ્વસનીયતા અંગેની ફરિયાદ તરીકે જોવો જોઈએ, ન કે કોઈ અરાજકતા તરીકે. નિષ્ફળતા પેપર લીક હતી. ઉમેદવારોએ તે સર્જી નહોતી. તેઓ તેના પીડિતો હતા, અને તેઓ રાજધાનીમાં આ જ વાત સ્પષ્ટપણે કહેવા આવ્યા હતા.
The reformsसुधारসংস্কারসমূহसुधारणाసంస్కరణలుસુધારા
The executive response has included significant steps. Reports say the Union government sacked 47 National Testing Agency officials and moved on measures including fast-track courts and a ten-year sentence for exam fraud. Before the Supreme Court, Solicitor General Tushar Mehta said the Union government was making every possible effort to address students' concerns, and the court has sought the Centre's response on NEET reforms. This is how a state should begin to respond when its examination machinery fails: hold administrators accountable, strengthen deterrence, and answer to the court. Competence after failure is duty, not weakness.
कार्यपालिका की प्रतिक्रिया में कई महत्वपूर्ण कदम शामिल रहे हैं। ख़बरों के अनुसार, केंद्र सरकार ने 47 राष्ट्रीय परीक्षा एजेंसी अधिकारियों को बर्खास्त कर दिया है और परीक्षा में धोखाधड़ी के लिए फास्ट-ट्रैक कोर्ट और 10 साल की सजा जैसे उपायों की ओर कदम बढ़ाया है। सर्वोच्च न्यायालय के समक्ष, सॉलिसिटर जनरल तुषार मेहता ने कहा कि केंद्र सरकार छात्रों की चिंताओं को दूर करने का हरसंभव प्रयास कर रही है, और अदालत ने नीट सुधारों पर केंद्र से जवाब मांगा है। जब किसी राज्य की परीक्षा प्रणाली विफल हो जाती है, तो उसे कुछ इसी तरह प्रतिक्रिया देनी चाहिए: प्रशासकों को जवाबदेह ठहराना, क़ानूनी भय को मजबूत करना और अदालत को जवाब देना। विफलता के बाद सक्षमता दिखाना कोई कमजोरी नहीं, बल्कि कर्तव्य है।
প্রশাসনিক পদক্ষেপে বেশ কিছু তাৎপর্যপূর্ণ ব্যবস্থা অন্তর্ভুক্ত রয়েছে। খবর অনুযায়ী, কেন্দ্রীয় সরকার ন্যাশনাল টেস্টিং এজেন্সির ৪৭ জন আধিকারিককে বরখাস্ত করেছে এবং পরীক্ষায় জালিয়াতির জন্য ফাস্ট-ট্র্যাক আদালত ও দশ বছরের কারাদণ্ডের মতো পদক্ষেপ গ্রহণ করেছে। সুপ্রিম কোর্টে সলিসিটর জেনারেল তুষার মেহতা জানিয়েছেন যে শিক্ষার্থীদের উদ্বেগ নিরসনে কেন্দ্রীয় সরকার সম্ভাব্য সব রকম চেষ্টা করছে, এবং আদালত নিট সংস্কারের বিষয়ে কেন্দ্রের জবাব তলব করেছে। পরীক্ষাব্যবস্থা ব্যর্থ হলে একটি রাষ্ট্রের ঠিক এভাবেই সাড়া দেওয়া উচিত: প্রশাসকদের জবাবদিহি করা, প্রতিরোধ ব্যবস্থা জোরদার করা এবং আদালতের কাছে উত্তর দেওয়া। ব্যর্থতার পর যোগ্যতা প্রমাণ করা একটি কর্তব্য, কোনো দুর্বলতা নয়।
प्रशासकीय प्रतिसादात काही महत्त्वपूर्ण पावलांचा समावेश आहे. बातम्यांनुसार, केंद्र सरकारने नॅशनल टेस्टिंग एजन्सीच्या ४७ अधिकाऱ्यांना बडतर्फ केले असून परीक्षांमधील फसवणुकीसाठी जलदगती न्यायालये व दहा वर्षांच्या शिक्षेच्या उपाययोजनांवर पावले उचलली आहेत. सर्वोच्च न्यायालयासमोर, सॉलिसिटर जनरल तुषार मेहता यांनी सांगितले की, केंद्र सरकार विद्यार्थ्यांच्या समस्या सोडवण्यासाठी शक्य ते सर्व प्रयत्न करत आहे आणि न्यायालयाने नीटमधील सुधारणांवर केंद्राचे उत्तर मागितले आहे. जेव्हा राज्याची परीक्षा यंत्रणा अपयशी ठरते, तेव्हा राज्याने असाच प्रतिसाद देण्यास सुरुवात केली पाहिजे: प्रशासकांना जबाबदार धरणे, प्रतिबंधात्मक उपाय कडक करणे आणि न्यायालयाला उत्तर देणे. अपयशानंतर सक्षमता दाखवणे हे कर्तव्य आहे, दुबळेपणा नाही.
కార్యనిర్వాహక వర్గం స్పందనలో కొన్ని ముఖ్యమైన చర్యలు ఉన్నాయి. కేంద్ర ప్రభుత్వం 47 మంది నేషనల్ టెస్టింగ్ ఏజెన్సీ అధికారులను విధుల నుంచి తొలగించిందని, ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టులు, పరీక్షా మోసాలకు పదేళ్ల జైలు శిక్ష వంటి చర్యల వైపు అడుగులు వేస్తోందని నివేదికలు చెబుతున్నాయి. సుప్రీంకోర్టు ముందు, సొలిసిటర్ జనరల్ తుషార్ మెహతా మాట్లాడుతూ, విద్యార్థుల ఆందోళనలను పరిష్కరించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం సాధ్యమైన అన్ని ప్రయత్నాలు చేస్తోందని చెప్పారు; నీట్ సంస్కరణలపై కేంద్రం స్పందనను కోర్టు కోరింది. పరీక్షల యంత్రాంగం విఫలమైనప్పుడు రాజ్యం ఈ విధంగానే స్పందించడం ప్రారంభించాలి: నిర్వాహకులను బాధ్యులను చేయడం, నిరోధకతను బలోపేతం చేయడం, న్యాయస్థానానికి జవాబుదారీగా ఉండటం. వైఫల్యం తర్వాత సమర్థతను ప్రదర్శించడం కర్తవ్యం, బలహీనత కాదు.
વહીવટી તંત્રના પ્રતિભાવમાં કેટલાક નોંધપાત્ર પગલાં લેવાયા છે. અહેવાલો અનુસાર, કેન્દ્ર સરકારે નેશનલ ટેસ્ટિંગ એજન્સીના 47 અધિકારીઓને બરતરફ કર્યા છે અને પરીક્ષામાં થતી ગેરરીતિઓ માટે ફાસ્ટ-ટ્રેક કોર્ટ તથા દસ વર્ષની સજા જેવી જોગવાઈઓ તરફ આગળ વધી છે. સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ જણાવ્યું હતું કે કેન્દ્ર સરકાર વિદ્યાર્થીઓની ચિંતાઓ દૂર કરવા શક્ય તમામ પ્રયાસો કરી રહી છે, અને કોર્ટે નીટ સુધારા અંગે કેન્દ્રનો જવાબ માંગ્યો છે. જ્યારે રાજ્યની પરીક્ષા પ્રણાલી નિષ્ફળ જાય ત્યારે તેનો પ્રતિભાવ આ રીતે જ શરૂ થવો જોઈએ: વહીવટકર્તાઓને જવાબદાર ઠેરવવા, કડક કાયદાઓ ઘડવા અને કોર્ટને જવાબ આપવો. નિષ્ફળતા પછી સક્ષમતા દાખવવી એ ફરજ છે, નબળાઈ નહીં.
Order and surveillanceव्यवस्था और निगरानीশৃঙ্খলা ও নজরদারিसुव्यवस्था आणि निगराणीశాంతిభద్రతలు, నిఘాવ્યવસ્થા અને દેખરેખ
Yet the response also revealed a troubling security reflex. The Delhi Police claimed its Facial Recognition System had identified around 400 persons with criminal backgrounds moving among the protesters. If accurate, that is a public-order concern the police cannot ignore. But it must remain a claim until tested by due process. Announcing such a figure risks tainting a lawful student gathering with the odour of criminality. A viral clip of a delivery rider being mobbed near Jantar Mantar, on which police said no written complaint had been received, may show a serious incident; it cannot define an entire protest. Surveillance technology used around demonstrators, without a clearly stated legal standard, chills the right to assemble.
हालाँकि, इस प्रतिक्रिया ने एक परेशान करने वाली सुरक्षा-प्रवृत्ति को भी उजागर किया। दिल्ली पुलिस ने दावा किया कि उसके फेशियल रिकग्निशन सिस्टम ने प्रदर्शनकारियों के बीच घूम रहे आपराधिक पृष्ठभूमि वाले लगभग 400 लोगों की पहचान की है। यदि यह सच है, तो यह कानून-व्यवस्था से जुड़ी ऐसी चिंता है जिसे पुलिस नज़रअंदाज़ नहीं कर सकती। लेकिन उचित कानूनी प्रक्रिया से साबित होने तक इसे महज एक दावा ही माना जाना चाहिए। ऐसे किसी आँकड़े की सार्वजनिक घोषणा करने से छात्रों के एक वैध जमावड़े पर भी अपराध का दाग लगने का ख़तरा पैदा होता है। जंतर-मंतर के पास एक डिलीवरी राइडर के साथ भीड़ द्वारा मारपीट का वायरल क्लिप, जिस पर पुलिस ने कहा कि कोई लिखित शिकायत नहीं मिली है, एक गंभीर घटना को दर्शा सकता है; लेकिन यह पूरे विरोध-प्रदर्शन को परिभाषित नहीं कर सकता। बिना किसी स्पष्ट कानूनी मानक के प्रदर्शनकारियों के इर्द-गिर्द निगरानी तकनीक का उपयोग एकत्र होने के अधिकार को हतोत्साहित करता है।
তা সত্ত্বেও এই প্রতিক্রিয়ার মধ্যে নিরাপত্তার প্রতি একটি উদ্বেগজনক প্রবণতাও প্রকাশ পেয়েছে। দিল্লি পুলিশ দাবি করেছে যে তাদের ফেসিয়াল রিকগনিশন সিস্টেম বা মুখমণ্ডল-শনাক্তকরণ ব্যবস্থা বিক্ষোভকারীদের মধ্যে মিশে থাকা অপরাধমূলক পটভূমির প্রায় ৪০০ জনকে শনাক্ত করেছে। যদি এটি নির্ভুল হয়, তবে এটি আইনশৃঙ্খলা রক্ষাজনিত এমন একটি উদ্বেগ যা পুলিশ উপেক্ষা করতে পারে না। কিন্তু আইনি প্রক্রিয়ায় প্রমাণিত না হওয়া পর্যন্ত এটিকে কেবল দাবি হিসেবেই গণ্য করতে হবে। এমন একটি সংখ্যা ঘোষণা করা শিক্ষার্থীদের একটি বৈধ সমাবেশকে অপরাধের কলঙ্কে রঞ্জিত করার ঝুঁকি তৈরি করে। যন্তর মন্তরের কাছে একজন ডেলিভারি কর্মীর ওপর হামলার একটি ভাইরাল হওয়া ভিডিও, যে বিষয়ে পুলিশের দাবি কোনো লিখিত অভিযোগ পাওয়া যায়নি, তা হয়তো একটি গুরুতর ঘটনাকে তুলে ধরে; তবে এটি কোনোভাবেই একটি সম্পূর্ণ প্রতিবাদকে সংজ্ঞায়িত করতে পারে না। সুস্পষ্ট আইনি মাপকাঠি ছাড়াই বিক্ষোভকারীদের চারপাশে নজরদারি প্রযুক্তির ব্যবহার সমাবেশের অধিকারকে খর্ব করে।
तरीही या प्रतिसादातून सुरक्षेबाबतची एक त्रासदायक प्रवृत्ती समोर आली. दिल्ली पोलिसांनी दावा केला की, त्यांच्या फेशिअल रेकग्निशन सिस्टीमने आंदोलकांमध्ये वावरणाऱ्या गुन्हेगारी पार्श्वभूमीच्या सुमारे ४०० व्यक्तींची ओळख पटवली आहे. जर हे अचूक असेल, तर ती सार्वजनिक सुव्यवस्थेची चिंता आहे ज्याकडे पोलीस दुर्लक्ष करू शकत नाहीत. परंतु योग्य प्रक्रियेद्वारे सिद्ध होईपर्यंत तो एक दावाच राहिला पाहिजे. अशा आकड्याची घोषणा केल्याने कायदेशीर विद्यार्थी आंदोलनाला गुन्हेगारीचा कलंक लागण्याचा धोका निर्माण होतो. जंतरमंतरजवळ एका डिलिव्हरी रायडरला जमावाकडून घेरले गेल्याची व्हायरल क्लिप, ज्यावर कोणतीही लेखी तक्रार आली नसल्याचे पोलीस म्हणाले, ही गंभीर घटना असू शकते; परंतु ती संपूर्ण आंदोलनाचे स्वरूप ठरवू शकत नाही. स्पष्ट कायदेशीर निकषांशिवाय आंदोलकांवर वापरण्यात येणारे पाळत ठेवणारे तंत्रज्ञान एकत्र जमण्याच्या अधिकाराची गळचेपी करते.
అయితే, ఈ స్పందనలో ఆందోళన కలిగించే భద్రతా ప్రతిచర్య కూడా వెల్లడైంది. నిరసనకారుల మధ్య తిరుగుతున్న 400 మంది నేర చరిత్ర కలిగిన వ్యక్తులను తమ ఫేషియల్ రికగ్నిషన్ సిస్టమ్ గుర్తించిందని ఢిల్లీ పోలీసులు పేర్కొన్నారు. ఇది కచ్చితమైనదే అయితే, అది పోలీసులు విస్మరించలేని శాంతిభద్రతల సమస్యే. కానీ చట్టబద్ధమైన ప్రక్రియ ద్వారా పరీక్షించబడే వరకు అది కేవలం ఒక వాదనగానే ఉండాలి. ఇలాంటి సంఖ్యను ప్రకటించడం వల్ల చట్టబద్ధంగా గుమికూడిన విద్యార్థుల నిరసనలకు నేరమనే మచ్చను అంటించే ప్రమాదం ఉంది. జంతర్ మంతర్ సమీపంలో ఒక డెలివరీ రైడర్పై గుంపు దాడి చేసినట్లు వైరల్ అవుతున్న వీడియో తీవ్రమైన సంఘటనను చూపుతుండవచ్చు, దీనిపై లిఖితపూర్వక ఫిర్యాదు ఏదీ రాలేదని పోలీసులు చెప్పారు; కానీ అది ఒక పూర్తి నిరసనను నిర్వచించలేదు. స్పష్టంగా పేర్కొన్న చట్టపరమైన ప్రమాణాలు లేకుండా నిరసనకారుల చుట్టూ ఉపయోగించే నిఘా సాంకేతికత, సమిష్టిగా గుమికూడే హక్కును హరిస్తుంది.
તેમ છતાં આ પ્રતિભાવ એક ચિંતાજનક સુરક્ષા-વલણ પણ છતું કરે છે. દિલ્હી પોલીસે દાવો કર્યો હતો કે તેમની ફેશિયલ રેકગ્નિશન સિસ્ટમે વિરોધીઓ વચ્ચે ફરતા ગુનાહિત ઇતિહાસ ધરાવતા આશરે 400 લોકોની ઓળખ કરી છે. જો આ વાત સાચી હોય, તો તે જાહેર વ્યવસ્થા માટે ચિંતાનો વિષય છે જેની પોલીસ અવગણના કરી શકે નહીં. પરંતુ જ્યાં સુધી યોગ્ય કાયદાકીય પ્રક્રિયા દ્વારા સાબિત ન થાય ત્યાં સુધી આ માત્ર એક દાવો જ રહેવો જોઈએ. આવા આંકડાની જાહેરાત કરવાથી વિદ્યાર્થીઓના કાયદેસરના મેળાવડા પર ગુનાહિત પ્રવૃત્તિનો ડાઘ લાગવાનું જોખમ રહેલું છે. જંતર-મંતર પાસે એક ડિલિવરી રાઇડર પર ટોળાના હુમલાની વાયરલ ક્લિપ, જે અંગે પોલીસે કહ્યું હતું કે કોઈ લેખિત ફરિયાદ મળી નથી, તે એક ગંભીર ઘટના દર્શાવી શકે છે; પરંતુ તે સમગ્ર વિરોધ પ્રદર્શનને વ્યાખ્યાયિત કરી શકે નહીં. સ્પષ્ટ કાનૂની ધોરણો વિના પ્રદર્શનકારીઓ પર સર્વેલન્સ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવો એ એકઠા થવાના અધિકારને દબાવી દે છે.
Courts as guardrailsरक्षक के रूप में अदालतेंরক্ষাকবচ হিসেবে আদালতसंरक्षक म्हणून न्यायालयेరక్షణ కవచాలుగా న్యాయస్థానాలుરક્ષક તરીકે અદાલતો
The judiciary has, so far, held the line with restraint. The Delhi High Court, hearing multiple PILs on the July 20 protest march, declined to entertain a plea seeking an NIA investigation, observing that it was for the Central government to decide the matter. The Supreme Court agreed to hear, before a bench comprising Chief Justice Surya Kant and Justices Joymalya Bagchi and others, a plea alleging police atrocities on students at Jantar Mantar. Chief Justice of India Surya Kant also corrected the record, telling NDTV that reports the court had declined to hear the petition were wrong and that the court was available around the clock. The lesson cuts two ways: courts must stay open to grievance, and misreporting their proceedings corrodes trust precisely when citizens need reliable information.
न्यायपालिका ने, अब तक, संयम के साथ मर्यादा बनाए रखी है। 20 जुलाई के विरोध मार्च पर कई जनहित याचिकाओं की सुनवाई करते हुए, दिल्ली उच्च न्यायालय ने एनआईए जांच की मांग करने वाली एक याचिका पर विचार करने से इनकार कर दिया, और यह टिप्पणी की कि इस मामले में निर्णय लेना केंद्र सरकार का काम है। सर्वोच्च न्यायालय ने जंतर-मंतर पर छात्रों पर पुलिस के कथित अत्याचारों की एक याचिका पर मुख्य न्यायाधीश सूर्यकांत और न्यायमूर्ति जॉयमाल्या बागची तथा अन्य की पीठ के समक्ष सुनवाई करने पर सहमति व्यक्त की। भारत के मुख्य न्यायाधीश सूर्यकांत ने रिकॉर्ड को भी सही किया, और एनडीटीवी को बताया कि अदालत द्वारा याचिका पर सुनवाई करने से इनकार करने की ख़बरें गलत थीं और अदालत चौबीसों घंटे उपलब्ध थी। इससे मिलने वाली सीख दोहरी है: अदालतों को शिकायतों की सुनवाई के लिए खुला रहना चाहिए, और उनकी कार्यवाही की गलत रिपोर्टिंग ऐसे समय में विश्वास को कमज़ोर करती है जब नागरिकों को विश्वसनीय जानकारी की सबसे अधिक आवश्यकता होती है।
বিচারব্যবস্থা এখনও পর্যন্ত সংযমের সাথে তার অবস্থান ধরে রেখেছে। ২০ জুলাইয়ের প্রতিবাদ মিছিল নিয়ে একাধিক জনস্বার্থ মামলার শুনানিতে দিল্লি হাইকোর্ট এনআইএ তদন্তের দাবি সম্বলিত একটি আবেদন খারিজ করে দিয়ে পর্যবেক্ষণ করেছে যে বিষয়টি নিয়ে সিদ্ধান্ত নেওয়ার অধিকার কেন্দ্রীয় সরকারের। প্রধান বিচারপতি সূর্য কান্ত এবং বিচারপতি জয়মাল্য বাগচী ও অন্যান্যদের সমন্বয়ে গঠিত বেঞ্চে যন্তর মন্তরে শিক্ষার্থীদের ওপর পুলিশের নৃশংসতার অভিযোগ তুলে করা একটি আবেদনের শুনানি করতে সম্মত হয়েছে সুপ্রিম কোর্ট। ভারতের প্রধান বিচারপতি সূর্য কান্ত আরও স্পষ্ট করে এনডিটিভি-কে জানিয়েছেন যে, আদালত ওই আবেদনের শুনানি করতে অস্বীকার করেছে—এমন প্রতিবেদনগুলো সম্পূর্ণ ভুল এবং আদালত সার্বক্ষণিকভাবে উপলব্ধ রয়েছে। এর শিক্ষাটি দ্বিমুখী: অভিযোগ শোনার জন্য আদালতকে সর্বদা প্রস্তুত থাকতে হবে, এবং আদালতের কার্যক্রম নিয়ে ভুল প্রতিবেদন এমন এক সময়ে আস্থার ক্ষয় করে যখন নাগরিকদের সবচেয়ে বেশি নির্ভরযোগ্য তথ্যের প্রয়োজন।
न्यायव्यवस्थेने आतापर्यंत संयमाने आपली भूमिका बजावली आहे. २० जुलैच्या निषेध मोर्चावरील अनेक जनहित याचिकांवर सुनावणी करताना, दिल्ली उच्च न्यायालयाने एनआयए चौकशीची मागणी करणारी याचिका फेटाळून लावत हे प्रकरण केंद्र सरकारने ठरवायचे आहे असे निरीक्षण नोंदवले. जंतरमंतरवर विद्यार्थ्यांवर झालेल्या कथित पोलीस अत्याचाराबाबतच्या याचिकेवर मुख्य न्यायाधीश सूर्यकांत आणि न्यायमूर्ती जॉयमाल्या बागची आणि इतरांच्या खंडपीठासमोर सुनावणी घेण्यास सर्वोच्च न्यायालयाने संमती दिली. भारताचे सरन्यायाधीश सूर्यकांत यांनीही रेकॉर्ड दुरुस्त करत एनडीटीव्हीला सांगितले की, न्यायालयाने याचिका ऐकण्यास नकार दिल्याचे वृत्त चुकीचे असून न्यायालय चोवीस तास उपलब्ध आहे. यातून दोन धडे मिळतात: न्यायालयांनी तक्रारींसाठी कायम खुले असले पाहिजे, आणि जेव्हा नागरिकांना विश्वसनीय माहितीची सर्वाधिक गरज असते तेव्हाच न्यायालयीन कामकाजाच्या चुकीच्या बातम्यांमुळे विश्वासाला तडा जातो.
న్యాయవ్యవస్థ ఇప్పటివరకు సంయమనంతో వ్యవహరించింది. జూలై 20న జరిగిన నిరసన యాత్రపై దాఖలైన పలు ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యాలను విచారించిన ఢిల్లీ హైకోర్టు, ఎన్ఐఏ విచారణను కోరుతున్న పిటిషన్ను విచారించేందుకు నిరాకరించింది. ఈ విషయంపై నిర్ణయం తీసుకోవాల్సింది కేంద్ర ప్రభుత్వమేనని స్పష్టం చేసింది. జంతర్ మంతర్ వద్ద విద్యార్థులపై పోలీసులు అకృత్యాలకు పాల్పడ్డారన్న ఆరోపణలపై దాఖలైన పిటిషన్ను ప్రధాన న్యాయమూర్తి సూర్యకాంత్, న్యాయమూర్తులు జాయ్మల్యా బాగ్చి తదితరులతో కూడిన సుప్రీంకోర్టు ధర్మాసనం విచారించేందుకు అంగీకరించింది. పిటిషన్ను విచారించేందుకు కోర్టు నిరాకరించిందన్న వార్తలు అవాస్తవమని, కోర్టులు ఎల్లప్పుడూ అందుబాటులో ఉంటాయని భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి సూర్యకాంత్ ఎన్డీటీవీకి స్పష్టం చేస్తూ వాస్తవాలను సరిచేశారు. ఇందులో రెండు వైపులా పాఠాలున్నాయి: న్యాయస్థానాలు ఎల్లప్పుడూ ప్రజల ఆవేదనను వినడానికి తలుపులు తెరిచి ఉంచాలి, పౌరులకు నమ్మకమైన సమాచారం అత్యవసరమైన సమయంలోనే కోర్టు కార్యకలాపాలపై తప్పుడు వార్తలు రావడం విశ్వసనీయతను దెబ్బతీస్తుంది.
ન્યાયતંત્રએ અત્યાર સુધી સંયમપૂર્વક મોરચો સંભાળ્યો છે. 20 જુલાઈની વિરોધ કૂચ પર અનેક જાહેર હિતની અરજીઓ પર સુનાવણી કરતા, દિલ્હી હાઈકોર્ટે એનઆઈએ દ્વારા તપાસની માંગ કરતી અરજીને ફગાવી દીધી હતી, અને નોંધ્યું હતું કે આ બાબતનો નિર્ણય કેન્દ્ર સરકારે લેવાનો છે. સુપ્રીમ કોર્ટ, ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાન્ત અને જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચી અને અન્યની બનેલી બેન્ચ સમક્ષ, જંતર-મંતર ખાતે વિદ્યાર્થીઓ પર પોલીસ અત્યાચારના આક્ષેપવાળી અરજીની સુનાવણી માટે સંમત થઈ. ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્યકાન્તે એનડીટીવીને જણાવ્યું હતું કે કોર્ટે અરજી સાંભળવાનો ઇનકાર કર્યો હોવાના અહેવાલો ખોટા હતા અને કોર્ટ ચોવીસ કલાક ઉપલબ્ધ છે, એમ કહીને રેકોર્ડમાં સુધારો પણ કર્યો. આમાંથી બે બોધપાઠ મળે છે: અદાલતોએ ફરિયાદો સાંભળવા માટે હંમેશા તૈયાર રહેવું જોઈએ, અને તેમની કાર્યવાહી અંગેના ખોટા અહેવાલો એવા સમયે વિશ્વાસને તોડી પાડે છે જ્યારે નાગરિકોને વિશ્વસનીય માહિતીની સૌથી વધુ જરૂર હોય છે.
The way forwardआगे की राहভবিষ্যতের রূপরেখাपुढील दिशाముందున్న మార్గంઆગળનો માર્ગ
The path is demanding, not complicated. The Union government should place a time-bound plan before the court and the public: clarify the legal measures on exam fraud, disclose the status of action against the 47 removed National Testing Agency officials, and explain what safeguards now protect each paper's custody. The Delhi Police should place its facial-recognition deployment before a legal standard, disclose how matches were verified, or avoid presenting the 400-person claim as settled fact. Punish the fraud with the full weight of law; protect the protester with the full weight of constitutional restraint. A republic that does both keeps faith with its students.
यह रास्ता कठिन जरूर है, लेकिन पेचीदा नहीं। केंद्र सरकार को अदालत और जनता के सामने एक समयबद्ध योजना रखनी चाहिए: परीक्षा में धोखाधड़ी पर कानूनी उपायों को स्पष्ट करना, राष्ट्रीय परीक्षा एजेंसी के हटाए गए 47 अधिकारियों के खिलाफ कार्रवाई की स्थिति का खुलासा करना, और यह बताना कि अब प्रत्येक पेपर की सुरक्षा के लिए क्या उपाय किए गए हैं। दिल्ली पुलिस को अपने फेशियल-रिकग्निशन के इस्तेमाल को एक कानूनी मानक के दायरे में रखना चाहिए, इसका खुलासा करना चाहिए कि कैसे मिलान का सत्यापन किया गया, या फिर 400 लोगों के दावे को एक सिद्ध तथ्य के रूप में पेश करने से बचना चाहिए। धोखाधड़ी करने वालों को कानून की पूरी ताकत से सजा दें; और संवैधानिक संयम की पूरी ताकत के साथ प्रदर्शनकारियों की रक्षा करें। जो गणराज्य ये दोनों काम करता है, वह अपने छात्रों का विश्वास कायम रखता है।
পথটি কঠিন, কিন্তু জটিল নয়। কেন্দ্রীয় সরকারের উচিত আদালত ও জনগণের সামনে একটি সময়াবদ্ধ পরিকল্পনা পেশ করা: পরীক্ষার জালিয়াতি সংক্রান্ত আইনি ব্যবস্থাগুলি স্পষ্ট করা, ন্যাশনাল টেস্টিং এজেন্সির অপসারিত ৪৭ জন আধিকারিকের বিরুদ্ধে গৃহীত ব্যবস্থার বর্তমান অবস্থা প্রকাশ করা, এবং এখন প্রতিটি প্রশ্নপত্রের সুরক্ষার জন্য কী কী নিরাপত্তামূলক পদক্ষেপ নেওয়া হয়েছে তা ব্যাখ্যা করা। দিল্লি পুলিশের উচিত তাদের ফেসিয়াল রিকগনিশন ব্যবহারের বিষয়টি একটি আইনি মাপকাঠির আওতায় আনা, কীভাবে পরিচয় যাচাই করা হয়েছে তা প্রকাশ করা, অথবা ৪০০ জনের দাবিটিকে একটি মীমাংসিত সত্য হিসেবে তুলে ধরা থেকে বিরত থাকা। আইনের পূর্ণ প্রয়োগের মাধ্যমে জালিয়াতির শাস্তি নিশ্চিত করুন; এবং সাংবিধানিক সুরক্ষার পূর্ণ প্রয়োগের মাধ্যমে প্রতিবাদকারীদের রক্ষা করুন। যে প্রজাতন্ত্র এই দুটি কাজই করতে পারে, তারাই তার শিক্ষার্থীদের আস্থা ধরে রাখতে সক্ষম।
पुढचा मार्ग आव्हानात्मक आहे, पण गुंतागुंतीचा नाही. केंद्र सरकारने न्यायालय आणि जनतेसमोर एक कालबद्ध योजना ठेवली पाहिजे: परीक्षांमधील फसवणुकीवरील कायदेशीर उपाययोजना स्पष्ट कराव्यात, नॅशनल टेस्टिंग एजन्सीच्या बडतर्फ केलेल्या ४७ अधिकाऱ्यांवरील कारवाईची स्थिती सांगावी आणि आता प्रत्येक पेपरच्या सुरक्षेसाठी कोणत्या उपाययोजना आहेत ते स्पष्ट करावे. दिल्ली पोलिसांनी त्यांच्या फेशिअल-रेकग्निशनच्या वापराला कायदेशीर निकषांवर पारखून घ्यावे, चेहरे कसे जुळवले गेले ते उघड करावे किंवा ४०० व्यक्तींचा दावा हा अंतिम सत्य असल्यासारखे मांडणे टाळावे. फसवणुकीला कायद्याच्या पूर्ण ताकदीनिशी शिक्षा करा; आंदोलकांना घटनात्मक संयमाच्या पूर्ण ताकदीनिशी संरक्षण द्या. जे प्रजासत्ताक हे दोन्ही करते, तेच आपल्या विद्यार्थ्यांचा विश्वास सार्थ ठरवते.
ఈ మార్గం కష్టతరమైనదే కానీ, సంక్లిష్టమైనది కాదు. కేంద్ర ప్రభుత్వం కాలబద్ధమైన ప్రణాళికను కోర్టు ముందు, ప్రజల ముందు ఉంచాలి: పరీక్షా మోసాలపై చట్టపరమైన చర్యలను స్పష్టం చేయాలి, విధుల నుంచి తొలగించిన 47 మంది నేషనల్ టెస్టింగ్ ఏజెన్సీ అధికారులపై తీసుకున్న చర్యల స్థితిని వెల్లడించాలి, మరియు ఇప్పుడు ప్రతి ప్రశ్నపత్రం భద్రతను ఎలాంటి రక్షణలు కాపాడుతున్నాయో వివరించాలి. ఢిల్లీ పోలీసులు తమ ఫేషియల్ రికగ్నిషన్ వ్యవస్థ వినియోగాన్ని ఒక చట్టపరమైన ప్రమాణం ముందు ఉంచాలి, ఆ మ్యాచింగ్ ఎలా ధృవీకరించబడిందో వెల్లడించాలి, లేదా 400 మంది వ్యక్తులు ఉన్నారనే వాదనను నిర్ధారిత వాస్తవంగా చెప్పడం మానుకోవాలి. మోసగాళ్లను చట్టం యొక్క పూర్తి బలంతో శిక్షించండి; నిరసనకారులను రాజ్యాంగబద్ధమైన సంయమనంతో కూడిన పూర్తి బలంతో రక్షించండి. ఈ రెండూ చేయగలిగిన రిపబ్లిక్ తన విద్యార్థుల విశ్వాసాన్ని నిలబెట్టుకుంటుంది.
આ માર્ગ પડકારજનક છે, પરંતુ જટિલ નથી. કેન્દ્ર સરકારે કોર્ટ અને જનતા સમક્ષ સમયબદ્ધ યોજના રજૂ કરવી જોઈએ: પરીક્ષાની ગેરરીતિ અંગેના કાયદાકીય પગલાં સ્પષ્ટ કરવા, નેશનલ ટેસ્ટિંગ એજન્સીના બરતરફ કરાયેલા 47 અધિકારીઓ સામેની કાર્યવાહીની સ્થિતિ જાહેર કરવી, અને એ સમજાવવું કે હવે પ્રત્યેક પેપરની કસ્ટડીના રક્ષણ માટે કયા સલામતીનાં પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. દિલ્હી પોલીસે તેના ફેશિયલ-રેકગ્નિશનના ઉપયોગને કાનૂની ધોરણો સમક્ષ મૂકવો જોઈએ, મેચ કેવી રીતે ચકાસવામાં આવ્યા તે જાહેર કરવું જોઈએ, અથવા 400-વ્યક્તિઓના દાવાને એક સાબિત થયેલી હકીકત તરીકે રજૂ કરવાનું ટાળવું જોઈએ. છેતરપિંડી કરનારાઓને કાયદાની સંપૂર્ણ તાકાતથી સજા કરો; અને બંધારણીય સંયમની સંપૂર્ણ તાકાતથી વિરોધ પ્રદર્શનકારીઓનું રક્ષણ કરો. જે ગણતંત્ર આ બંને કાર્યો કરે છે તે તેના વિદ્યાર્થીઓનો વિશ્વાસ જાળવી રાખે છે.
A government may act against a paper leak and still fail the students it claims to protect if its first reflex is to surveil their grief.एक सरकार पेपर लीक के खिलाफ कार्रवाई करने के बावजूद उन छात्रों के प्रति विफल साबित हो सकती है जिनकी सुरक्षा का वह दावा करती है, यदि उसकी पहली प्रतिक्रिया उनके दुख की निगरानी करने की हो।প্রশ্নফাঁসের বিরুদ্ধে ব্যবস্থা গ্রহণ করা সত্ত্বেও একটি সরকার তার সুরক্ষার দাবি করা শিক্ষার্থীদের প্রতি ব্যর্থ হতে পারে, যদি তাদের ক্ষোভের ওপর নজরদারি চালানোই সরকারের প্রথম প্রবৃত্তি হয়।एखादे सरकार पेपरफुटीवर कारवाई करेलही, परंतु ज्या विद्यार्थ्यांचे रक्षण करण्याचा ते दावा करते, त्यांच्याच दुःखावर पाळत ठेवण्याची जर सरकारची पहिली प्रतिक्रिया असेल, तर ते सरकार विद्यार्थ्यांप्रती अपयशी ठरते.పేపర్ లీక్పై ఒక ప్రభుత్వం కఠినంగా వ్యవహరించవచ్చు, కానీ విద్యార్థుల ఆవేదనపై నిఘా పెట్టడమే దాని మొదటి ప్రతిచర్య అయితే, అది రక్షిస్తానని చెబుతున్న ఆ విద్యార్థుల పట్ల విఫలమైనట్లే.સરકાર પેપર લીક સામે કાર્યવાહી કરે, છતાં જો તેની પ્રથમ પ્રતિક્રિયા વિદ્યાર્થીઓના આક્રોશ પર દેખરેખ રાખવાની હોય, તો તે એવા વિદ્યાર્થીઓને નિરાશ કરે છે જેમના રક્ષણનો તે દાવો કરે છે.
What this editorial rests on
Drawn from our live multi-newsroom feed — read the reporting at source.
An editorial is the considered opinion of the Pulse Bharat desk, argued from the sourced reporting above and written under our published persona, बेबाक. We name institutions, not parties. If we are wrong, we will say so. How we work →