बेबाक · Editorial
A cancelled licence, ignored: nine dead in Ahmedabad and the enforcement gap that killed themरद्द लाइसेंस की अनदेखी: अहमदाबाद में नौ की मौत और वह प्रशासनिक चूक जो उनकी जान ले बैठीবাতিল লাইসেন্সের উপেক্ষা: আহমেদাবাদে নয় জনের মৃত্যু এবং নজরদারির যে ব্যর্থতা তাদের প্রাণ কাড়লरद्द केलेला परवाना अन् त्याकडे झालेले दुर्लक्ष: अहमदाबादमधील नऊ मृत्यू आणि त्यांच्या बळीला कारणीभूत ठरलेली प्रशासकीय अनास्थाరద్దయిన లైసెన్సు, పట్టించుకోని వైనం: అహ్మదాబాద్లో తొమ్మిది మంది మృతి, వారి ప్రాణాలను బలిగొన్న నిఘా వైఫల్యంરદ કરાયેલું લાઇસન્સ અને ઘોર બેદરકારી: અમદાવાદમાં નવનાં મોત અને અમલવારીની એ ખામી જે તેમનો ભોગ લઈ ગઈ
When a firecracker unit allegedly keeps running after its licence is cancelled, the failure is not only the blast but the inability to enforce a safety order.जब एक पटाखा कारखाने का लाइसेंस रद्द होने के बाद भी कथित तौर पर उसका संचालन जारी रहता है, तो यह विफलता केवल वह विस्फोट नहीं, बल्कि सुरक्षा आदेश का पालन सुनिश्चित न करा पाने की प्रशासनिक अक्षमता भी है।যখন লাইসেন্স বাতিল হওয়ার পরেও একটি বাজি কারখানা কথিতভাবে চলতে থাকে, তখন ব্যর্থতা কেবল বিস্ফোরণের নয়, বরং সুরক্ষার নির্দেশ কার্যকর করতে না পারারও।परवाना रद्द झाल्यानंतरही जेव्हा एखादा फटाका कारखाना सुरू राहिल्याचा आरोप होतो, तेव्हा हे अपयश केवळ त्या स्फोटाचे नसते, तर सुरक्षेच्या आदेशाची अंमलबजावणी न करू शकण्याचेही असते.లైసెన్సు రద్దయిన తర్వాత కూడా ఒక బాణసంచా కర్మాగారం యథేచ్ఛగా నడిచిందంటే, అక్కడి వైఫల్యం కేవలం ఆ పేలుడుకే పరిమితం కాదు; భద్రతా ఆదేశాలను అమలు చేయలేకపోయిన ప్రభుత్వ అసమర్థత కూడా అందులో ఉంది.જ્યારે લાઇસન્સ રદ થયા પછી પણ ફટાકડાનું એકમ કથિત રીતે ચાલુ રહે છે, ત્યારે નિષ્ફળતા માત્ર વિસ્ફોટ પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તે સુરક્ષાના આદેશનો અમલ કરાવવામાં તંત્રની અસમર્થતા પણ છે.
What happenedघटनाक्रमকী ঘটেছিলकाय घडले?జరిగినదేమిటి?ઘટનાક્રમ
An explosion and fire tore through an allegedly illegal firecracker unit in the Vastral–Mehmoodpura area of Ahmedabad. Reports place the toll between five and nine dead, with nine to ten injured; children were also reported among the casualties. The Ramol police have registered a case against the factory management, including owner Mehul and Ramilaben Dodiya, under the Bharatiya Nyaya Sanhita, and two persons have been arrested as a probe into safety lapses begins. The Prime Minister announced ₹2 lakh in ex gratia relief for the bereaved families, and the Chief Minister expressed grief. These are the documented facts, grim enough without embellishment, and each demands to be weighed before judgment is passed.
अहमदाबाद के वस्त्राल-महमूदपुरा इलाके में एक कथित अवैध पटाखा इकाई में विस्फोट और आग लग गई। रिपोर्टों में मरने वालों की संख्या पांच से नौ के बीच बताई गई है, और नौ से दस लोग घायल हैं; मृतकों और घायलों में बच्चों के होने की भी खबर है। रामोल पुलिस ने भारतीय न्याय संहिता के तहत कारखाने के प्रबंधन, जिसमें मालिक मेहुल और रमीलाबेन डोडिया शामिल हैं, के खिलाफ मामला दर्ज किया है। सुरक्षा खामियों की जांच शुरू होने के साथ ही दो लोगों को गिरफ्तार किया गया है। प्रधानमंत्री ने शोक संतप्त परिवारों के लिए ₹2 लाख की अनुग्रह राशि की घोषणा की है, और मुख्यमंत्री ने दुख व्यक्त किया है। ये वे दर्ज तथ्य हैं, जो बिना किसी अतिशयोक्ति के भी पर्याप्त रूप से भयावह हैं, और किसी भी निष्कर्ष पर पहुंचने से पहले इनमें से प्रत्येक का मूल्यांकन किया जाना आवश्यक है।
আহমেদাবাদের বস্ত্রাল-মেহমুদপুরা এলাকায় একটি কথিত বেআইনি বাজি কারখানায় বিস্ফোরণ ও অগ্নিকাণ্ড ঘটে। খবরে প্রকাশ, নিহতের সংখ্যা পাঁচ থেকে নয় জনের মধ্যে, আহত হয়েছেন নয় থেকে দশ জন; হতাহতদের মধ্যে শিশুরাও রয়েছে বলে জানা গিয়েছে। রামোল থানার পুলিশ কারখানার মালিক মেহুল এবং রমিলাবেন ডোডিয়াসহ কারখানা কর্তৃপক্ষের বিরুদ্ধে ভারতীয় ন্যায় সংহিতার অধীনে মামলা রুজু করেছে এবং নিরাপত্তা ব্যবস্থায় গাফিলতির তদন্ত শুরু হওয়ায় দু'জনকে গ্রেপ্তার করা হয়েছে। প্রধানমন্ত্রী শোকসন্তপ্ত পরিবারগুলির জন্য ২ লক্ষ টাকা এককালীন ক্ষতিপূরণ ঘোষণা করেছেন এবং মুখ্যমন্ত্রী শোক প্রকাশ করেছেন। এগুলি হল নথিভুক্ত তথ্য, যা কোনও অতিরঞ্জন ছাড়াই যথেষ্ট ভয়াবহ, এবং রায় ঘোষণার আগে প্রতিটি তথ্য ওজন করে দেখা প্রয়োজন।
अहमदाबादच्या वस्त्राल-महमूदपुरा परिसरातील एका कथित बेकायदा फटाका कारखान्यात भीषण स्फोट आणि आग लागण्याची घटना घडली. या दुर्घटनेत पाच ते नऊ जणांचा मृत्यू झाल्याचे आणि नऊ ते दहा जण जखमी झाल्याचे वृत्त आहे; मृतांमध्ये लहान मुलांचाही समावेश असल्याचे सांगण्यात येत आहे. रामोल पोलिसांनी मालक मेहुल आणि रमीलाबेन डोडिया यांच्यासह कारखान्याच्या व्यवस्थापनावर 'भारतीय न्याय संहिते'अंतर्गत गुन्हा दाखल केला असून, सुरक्षेतील त्रुटींच्या तपासाला सुरुवात होताच दोघांना अटक करण्यात आली आहे. पंतप्रधानांनी मृतांच्या कुटुंबीयांना २ लाख रुपयांची सानुग्रह मदत जाहीर केली असून मुख्यमंत्र्यांनी शोक व्यक्त केला आहे. हे नोंदवलेले वास्तव आहे, जे कोणतेही अतिशयोक्ती न करताही पुरेसे विदारक आहे आणि कोणताही निष्कर्ष काढण्यापूर्वी या प्रत्येक बाबीचा विचार होणे आवश्यक आहे.
అహ్మదాబాద్లోని వస్త్రాల్-మెహమూద్పురా ప్రాంతంలో అక్రమంగా నడుస్తోందని భావిస్తున్న ఓ బాణసంచా తయారీ కేంద్రంలో సంభవించిన భారీ పేలుడు, అగ్నిప్రమాదం విధ్వంసాన్ని సృష్టించాయి. ఈ ఘటనలో ఐదు నుంచి తొమ్మిది మంది మరణించారని, తొమ్మిది నుంచి పది మంది గాయపడ్డారని వార్తలు వస్తున్నాయి; మృతుల్లో పిల్లలు కూడా ఉన్నట్లు సమాచారం. ఫ్యాక్టరీ యజమాని మెహుల్, రమిలాబెన్ డోడియాతో సహా యాజమాన్యంపై రామోల్ పోలీసులు భారతీయ న్యాయ సంహిత కింద కేసు నమోదు చేశారు. భద్రతా లోపాలపై దర్యాప్తు ప్రారంభం కాగా, ఇద్దరు వ్యక్తులను అరెస్టు చేశారు. మృతుల కుటుంబాలకు ప్రధాన మంత్రి ₹2 లక్షల చొప్పున ఎక్స్గ్రేషియా ప్రకటించారు, ముఖ్యమంత్రి సంతాపం వ్యక్తం చేశారు. ఇవి నమోదైన వాస్తవాలు, ఎటువంటి అతిశయోక్తులు అవసరం లేనంత అత్యంత విషాదకరమైనవి, తీర్పునిచ్చే ముందు ప్రతి ఒక్క అంశాన్ని నిశితంగా పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉంది.
અમદાવાદના વસ્ત્રાલ-મહેમૂદપુરા વિસ્તારમાં એક કથિત ગેરકાયદેસર ફટાકડાના એકમમાં વિસ્ફોટ અને આગ ભભૂકી ઉઠી. અહેવાલો અનુસાર આ ઘટનામાં પાંચથી નવ લોકોનાં મોત થયાં છે અને નવથી દસ લોકો ઘાયલ થયા છે; મૃતકોમાં બાળકો હોવાનું પણ નોંધાયું છે. રામોલ પોલીસે ભારતીય ન્યાય સંહિતા હેઠળ ફેક્ટરીના સંચાલકો, જેમાં માલિક મેહુલ અને રમીલાબેન ડોડિયાનો સમાવેશ થાય છે, તેમની સામે ગુનો નોંધ્યો છે. સુરક્ષામાં થયેલી ચૂક અંગે તપાસ શરૂ થતાં બે વ્યક્તિઓની ધરપકડ કરવામાં આવી છે. વડાપ્રધાને મૃતકોના શોકગ્રસ્ત પરિવારો માટે ₹૨ લાખની એક્સ-ગ્રેશિયા સહાયની જાહેરાત કરી છે, અને મુખ્યમંત્રીએ શોક વ્યક્ત કર્યો છે. આ નોંધાયેલા તથ્યો છે, જે કોઈ પણ અતિશયોક્તિ વિના પૂરતા ગંભીર છે, અને કોઈ પણ નિષ્કર્ષ પર પહોંચતા પહેલાં દરેકેદરેક બાબતનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન થવું જરૂરી છે.
The core failureमूल विफलताমূল ব্যর্থতাमूळ अपयशప్రధాన వైఫల్యంમૂળભૂત નિષ્ફળતા
According to reporting by The Federal, the unit allegedly continued operations despite the cancellation of its licence. That single sentence carries the weight of this tragedy. An accident inside a lawfully run plant is a matter for inspectors and insurers; an explosion inside a plant the state had already ordered shut is a matter of governance. A cancelled licence is not a letter to be filed away — it is an instruction that the premises stop. If production resumed anyway, the question is not only who lit the spark but who failed to ensure the gate stayed closed. That is the breach the investigation must confront.
'द फेडरल' की रिपोर्ट के अनुसार, लाइसेंस रद्द होने के बावजूद कथित तौर पर इकाई का संचालन जारी रहा। यह एक वाक्य ही इस त्रासदी की गंभीरता को बयान कर देता है। कानूनी रूप से चलने वाले संयंत्र के भीतर हुई दुर्घटना निरीक्षकों और बीमाकर्ताओं का विषय है; लेकिन जिस संयंत्र को राज्य ने पहले ही बंद करने का आदेश दे दिया हो, उसके भीतर विस्फोट होना सीधे तौर पर सुशासन पर सवालिया निशान है। रद्द किया गया लाइसेंस कोई ऐसा पत्र नहीं है जिसे बस फाइल में दबा दिया जाए — यह एक निर्देश है कि परिसर में गतिविधियां रुकनी चाहिए। यदि इसके बावजूद उत्पादन फिर से शुरू हुआ, तो सवाल केवल यह नहीं है कि चिंगारी किसने लगाई, बल्कि यह भी है कि किसने यह सुनिश्चित करने में कोताही बरती कि कारखाने के दरवाजे बंद रहें। जांच को इसी गंभीर चूक का सामना करना होगा।
দ্য ফেডারেল-এর প্রতিবেদন অনুযায়ী, লাইসেন্স বাতিল হওয়া সত্ত্বেও কারখানাটিতে কথিতভাবে কাজ চলছিল। এই একটি বাক্যই এই মর্মান্তিক ঘটনার মূল ভার বহন করে। আইনত পরিচালিত কারখানার ভেতরে দুর্ঘটনা পরিদর্শক এবং বিমাকারীদের দেখার বিষয়; কিন্তু যে কারখানা বন্ধের নির্দেশ রাষ্ট্র আগেই দিয়েছে, তার ভেতরে বিস্ফোরণ মূলত প্রশাসনের ব্যর্থতার বিষয়। বাতিল লাইসেন্স কেবল ফাইলে তুলে রাখার মতো কোনও চিঠি নয় — এটি একটি নির্দেশ, যার অর্থ ওই চত্বরে কাজ বন্ধ রাখতে হবে। এরপরেও যদি উৎপাদন পুনরায় শুরু হয়ে থাকে, তবে প্রশ্ন কেবল এটা নয় যে কে স্ফুলিঙ্গ জ্বালিয়েছিল, বরং প্রশ্ন এটাও যে কারা নিশ্চিত করতে ব্যর্থ হয়েছিল যে কারখানার দরজা বন্ধই থাকবে। তদন্তকে অবশ্যই এই গাফিলতির মোকাবিলা করতে হবে।
'द फेडरल'च्या वृत्तानुसार, परवाना रद्द होऊनही हा कारखाना सुरूच होता, असा आरोप आहे. या एकाच वाक्यात या संपूर्ण शोकांतिकेचे गांभीर्य दडलेले आहे. कायदेशीररीत्या चालवल्या जाणाऱ्या कारखान्यात अपघात होणे, हा निरीक्षक आणि विमा कंपन्यांच्या अखत्यारीतील विषय असतो; पण ज्या कारखान्याला राज्याने आधीच टाळे ठोकण्याचे आदेश दिले होते, तेथे स्फोट होणे हा थेट प्रशासन आणि सुशासनाचा प्रश्न आहे. रद्द केलेला परवाना हे केवळ फाईल करून ठेवण्याचे पत्र नसते - तो संबंधित परिसरातील कामकाज थांबवण्याचा स्पष्ट आदेश असतो. असे असतानाही जर तिथे उत्पादन पुन्हा सुरू झाले असेल, तर प्रश्न केवळ ठिणगी कोणी पाडली हा नाही, तर ते कारखान्याचे दरवाजे बंद राहतील याची खात्री करण्यात कोण अपयशी ठरले, हा आहे. तपासादरम्यान याच प्रशासकीय उल्लंघनाचा सामना करावा लागेल.
ది ఫెడరల్ వార్తా సంస్థ కథనం ప్రకారం, లైసెన్సు రద్దు చేసినప్పటికీ ఆ కర్మాగారం కార్యకలాపాలను కొనసాగించినట్లు తెలుస్తోంది. ఆ ఒక్క వాక్యమే ఈ ఘోర విషాద తీవ్రతను నొక్కి చెబుతోంది. చట్టబద్ధంగా నడిచే కర్మాగారంలో జరిగే ప్రమాదం అధికారులకు, బీమా సంస్థలకు సంబంధించిన విషయం; కానీ మూసివేయాలని ప్రభుత్వం ఇప్పటికే ఆదేశించిన కర్మాగారంలో పేలుడు సంభవించడం ముమ్మాటికీ ప్రభుత్వ పాలనా వైఫల్యం. రద్దు చేయబడిన లైసెన్సు అనగా ఎక్కడో దస్త్రాల్లో దాచిపెట్టే కాగితం కాదు - అది తక్షణమే ఆ ప్రాంగణాన్ని మూసివేయాలనే కచ్చితమైన ఆదేశం. అయినా కూడా ఉత్పత్తి మళ్ళీ మొదలైందంటే, దానికి నిప్పు పెట్టింది ఎవరు అన్నదే కాదు, ఆ కర్మాగారం గేట్లు మూసి ఉండేలా చూడటంలో విఫలమైంది ఎవరు అన్నది కూడా అసలు ప్రశ్న. దర్యాప్తు ప్రధానంగా దృష్టి సారించాల్సిన ఉల్లంఘన ఇదే.
'ધ ફેડરલ'ના અહેવાલ મુજબ, લાઇસન્સ રદ થવા છતાં કથિત રીતે આ એકમમાં કામગીરી ચાલુ હતી. આ એક જ વાક્ય આખી દુર્ઘટનાનો ભાર વહન કરે છે. કાયદેસર રીતે ચાલતા પ્લાન્ટમાં અકસ્માત એ નિરીક્ષકો અને વીમા કંપનીઓનો વિષય છે; પરંતુ જે પ્લાન્ટને રાજ્ય સરકારે અગાઉથી જ બંધ કરવાનો આદેશ આપ્યો હોય તેમાં વિસ્ફોટ થવો તે શાસન અને વહીવટનો વિષય છે. રદ કરાયેલું લાઇસન્સ એ ફાઈલમાં દબાવી રાખવાનો કોઈ કાગળ નથી — તે સંકુલની કામગીરી બંધ કરાવવાનો સ્પષ્ટ આદેશ છે. જો તેમ છતાં ઉત્પાદન ફરી શરૂ થયું હોય, તો સવાલ માત્ર એ નથી કે આગ કોણે લગાડી, પરંતુ એ પણ છે કે દરવાજો બંધ રહે તે સુનિશ્ચિત કરવામાં કોણ નિષ્ફળ ગયું. તપાસમાં મુખ્યત્વે આ જ બેદરકારીનો સામનો થવો જોઈએ.
The case for restraintसंयम का तर्कসংযমের যুক্তিसंयमाची भूमिकाసంయమనం వహించాల్సిన అవసరంસંયમની આવશ્યકતા
There is a serious competing view, and it deserves a hearing. The investigation is still under way, the reported toll has varied across newsrooms, and criminal liability must be established through evidence rather than public anger. Officials can also point to action already taken: a registered case, arrests, a probe into safety lapses and prompt ex gratia relief. An editorial that treats allegation as conviction, or enforcement as a simple switch that can be thrown after every licence order, would not be honest about due process.
इसका एक दूसरा गंभीर पहलू भी है, जिसे सुना जाना चाहिए। जांच अभी चल रही है, अलग-अलग समाचार माध्यमों में मरने वालों की संख्या भिन्न बताई गई है, और आपराधिक जवाबदेही जन आक्रोश के बजाय सबूतों के माध्यम से तय की जानी चाहिए। अधिकारी पहले से की गई कार्रवाइयों का हवाला भी दे सकते हैं: दर्ज किया गया मामला, गिरफ्तारियां, सुरक्षा खामियों की जांच और तत्काल दी गई अनुग्रह राशि। एक संपादकीय जो आरोप को ही दोषसिद्धि मान ले, या प्रवर्तन को एक ऐसा साधारण स्विच समझे जिसे हर लाइसेंस आदेश के बाद तुरंत दबाया जा सकता है, तो वह उचित कानूनी प्रक्रिया के प्रति ईमानदार नहीं होगा।
এর একটি গুরুত্বপূর্ণ বিরোধী মতও রয়েছে এবং তা শোনা প্রয়োজন। তদন্ত এখনও চলছে, সংবাদমাধ্যমগুলিতে নিহতের সংখ্যা নিয়ে ভিন্নতা রয়েছে, এবং অপরাধমূলক দায়বদ্ধতা জনরোষের পরিবর্তে প্রমাণের ভিত্তিতেই প্রতিষ্ঠিত হওয়া উচিত। আধিকারিকরা ইতিমধ্যেই নেওয়া পদক্ষেপগুলির দিকেও ইঙ্গিত করতে পারেন: রুজু হওয়া মামলা, গ্রেপ্তার, নিরাপত্তার গাফিলতির তদন্ত এবং দ্রুত আর্থিক ক্ষতিপূরণ। যে সম্পাদকীয় অভিযোগকেই অপরাধ হিসেবে ধরে নেয়, অথবা নজরদারি ও প্রয়োগকে এমন একটি সাধারণ চাবিকাঠি হিসেবে বিবেচনা করে যা প্রতিটি লাইসেন্স আদেশের পরেই ঘোরানো যায়, তা আইনি প্রক্রিয়ার প্রতি সৎ হতে পারে না।
या प्रकरणात एक गंभीर विरोधी मतप्रवाहदेखील आहे आणि त्याची दखल घेणे आवश्यक आहे. तपास अद्याप सुरू आहे, वेगवेगळ्या वृत्तसंस्थांनी मृतांचा आकडा वेगवेगळा सांगितला आहे, आणि गुन्हेगारी दायित्व हे जनक्षोभावर नव्हे तर पुराव्यांच्या आधारे सिद्ध व्हायला हवे. अधिकारी आतापर्यंत घेतलेल्या कारवाईकडेही लक्ष वेधू शकतात: दाखल झालेला गुन्हा, अटक, सुरक्षेतील त्रुटींचा तपास आणि तत्काळ जाहीर झालेली सानुग्रह मदत. केवळ आरोपांनाच शिक्षा मानणारे, किंवा प्रत्येक परवाना आदेशानंतर अंमलबजावणी म्हणजे केवळ एक बटण दाबण्याइतके सोपे काम समजणारे संपादकीय हे योग्य कायदेशीर प्रक्रियेशी प्रामाणिक राहणार नाही.
ఇక్కడ మరో కోణం కూడా ఉంది, దాన్ని కూడా వినాల్సిందే. దర్యాప్తు ఇంకా కొనసాగుతోంది, మృతుల సంఖ్యపై వివిధ వార్తాసంస్థల కథనాల్లో భిన్నమైన అంకెలు కనిపిస్తున్నాయి, నేర బాధ్యతను ప్రజావేశం ద్వారా కాకుండా ఆధారాల ద్వారా నిరూపించాల్సి ఉంటుంది. ఇప్పటికే తీసుకున్న చర్యలను అధికారులు ఎత్తిచూపవచ్చు: కేసు నమోదు, అరెస్టులు, భద్రతా లోపాలపై దర్యాప్తు, తక్షణ ఎక్స్గ్రేషియా పంపిణీ వంటివి ఇందులో ఉన్నాయి. ఆరోపణనే నేర నిర్ధారణగా భావించే సంపాదకీయం గానీ, లైసెన్సు ఆదేశం రాగానే వెంటనే స్విచ్ వేసినట్లుగా నిబంధనలు అమలవుతాయని భావించే సంపాదకీయం గానీ, చట్టబద్ధమైన ప్రక్రియ పట్ల నిజాయితీగా వ్యవహరించినట్లు కాదు.
એક અન્ય ગંભીર દૃષ્ટિકોણ પણ છે, અને તેને સાંભળવો જ રહ્યો. તપાસ હજુ ચાલુ છે, જુદા-જુદા ન્યૂઝરૂમમાં મૃત્યુઆંક અલગ-અલગ દર્શાવવામાં આવ્યો છે, અને ફોજદારી જવાબદારી લોકોના આક્રોશને બદલે પુરાવાઓ દ્વારા સાબિત થવી જોઈએ. અધિકારીઓ અત્યાર સુધી લેવાયેલાં પગલાં તરફ પણ આંગળી ચીંધી શકે છે: નોંધાયેલો કેસ, ધરપકડ, સુરક્ષામાં થયેલી ચૂક અંગેની તપાસ અને સત્વરે અપાયેલી આર્થિક સહાય. જો કોઈ તંત્રીલેખ આક્ષેપોને જ દોષસિદ્ધિ માની લે, અથવા એમ માને કે લાઇસન્સ રદ કર્યા પછી અમલવારી એ માત્ર એક સ્વિચ દબાવવા જેટલી સરળ પ્રક્રિયા છે, તો તે કાયદાકીય પ્રક્રિયા પ્રત્યે પ્રમાણિક નહીં ગણાય.
Why the defence failsबचाव का तर्क क्यों खारिज हो जाता हैকেন এই যুক্তি ধোপে টেকে নাहा बचाव का टिकत नाहीఈ వాదన ఎందుకు వీగిపోతోంది?આ બચાવ શા માટે નિષ્ફળ જાય છે
Yet restraint cannot become evasion. The central reported fact is that the factory allegedly continued operations despite licence cancellation. Firecracker manufacturing carries obvious risks, and the cost of laxity is measured in bodies, here as many as nine, with children also reported among the dead. How such a unit could keep operating after cancellation is precisely the administrative question that must be answered. Compensation of ₹2 lakh, however humane, is disbursed after deaths it cannot undo, and arrests made after an explosion are accountability arriving too late to protect anyone.
फिर भी, संयम को जिम्मेदारी से बचने का बहाना नहीं बनने दिया जा सकता। रिपोर्ट किया गया मुख्य तथ्य यह है कि लाइसेंस रद्द होने के बावजूद कारखाना कथित तौर पर चलता रहा। पटाखा निर्माण में प्रत्यक्ष खतरे होते हैं, और लापरवाही की कीमत लाशों में चुकाई जाती है; यहां नौ मौतें हुई हैं, जिनमें बच्चों के शामिल होने की भी खबर है। कोई इकाई लाइसेंस रद्द होने के बाद भी कैसे काम करती रह सकती है, यही वह सटीक प्रशासनिक सवाल है जिसका जवाब दिया जाना चाहिए। ₹2 लाख का मुआवजा, चाहे वह कितना भी मानवीय क्यों न हो, उन मौतों के बाद दिया जाता है जिन्हें पलटा नहीं जा सकता, और विस्फोट के बाद की गई गिरफ्तारियां ऐसी जवाबदेही हैं जो किसी की जान बचाने के लिए बहुत देर से आती हैं।
তবুও সংযম কখনোই এড়িয়ে যাওয়ার ঢাল হতে পারে না। মূল যে বিষয়টি সামনে এসেছে তা হল, লাইসেন্স বাতিল হওয়া সত্ত্বেও কারখানাটি কথিতভাবে চালু ছিল। বাজি তৈরি এমনিতেই যথেষ্ট ঝুঁকিপূর্ণ, এবং এই ক্ষেত্রে শৈথিল্যের মূল্য চোকাতে হয় মানুষের জীবন দিয়ে, এখানে সংখ্যাটা নয়, আর মৃতদের মধ্যে শিশুরাও রয়েছে বলে খবর। লাইসেন্স বাতিল হওয়ার পরেও কীভাবে এমন একটি কারখানা চলতে পারে, ঠিক এই প্রশাসনিক প্রশ্নের উত্তরই খুঁজতে হবে। ২ লক্ষ টাকার ক্ষতিপূরণ যতই মানবিক হোক না কেন, তা মৃত্যুর পরেই দেওয়া হয় যা আর ফেরানো যায় না, এবং বিস্ফোরণের পর হওয়া গ্রেপ্তার আসলে এমন এক দায়বদ্ধতা যা কাউকে রক্ষা করার জন্য অনেক দেরিতে পৌঁছয়।
तरीही, संयम बाळगणे म्हणजे जबाबदारीतून पळ काढणे होऊ शकत नाही. यातील मध्यवर्ती वास्तव हे आहे की, परवाना रद्द होऊनही हा कारखाना कथितरीत्या सुरूच होता. फटाक्यांच्या उत्पादनात उघड धोके असतात आणि अशा कामातील हलगर्जीपणाची किंमत मृतदेहांमध्ये मोजावी लागते; येथे तब्बल नऊ जणांचा बळी गेला आहे, ज्यात लहान मुलांचाही समावेश असल्याचे वृत्त आहे. परवाना रद्द झाल्यानंतरही असा कारखाना कसा सुरू राहू शकतो, नेमक्या याच प्रशासकीय प्रश्नाचे उत्तर मिळणे गरजेचे आहे. २ लाख रुपयांची भरपाई, कितीही माणुसकीची असली तरी, ती मृत्यूंनंतर दिली जाते आणि ती गेलेले प्राण परत आणू शकत नाही. तसेच, स्फोट झाल्यानंतर झालेली अटक ही अशी उत्तरदायित्वाची जाणीव आहे, जी कोणाचेही प्राण वाचवण्यासाठी खूप उशिरा आलेली असते.
అయినప్పటికీ, సంయమనం అనేది బాధ్యతల నుంచి తప్పించుకునేందుకు సాకు కాకూడదు. లైసెన్సు రద్దయినా ఫ్యాక్టరీ కార్యకలాపాలు కొనసాగించిందన్న ఆరోపణే ఇక్కడ ప్రధాన వాస్తవం. బాణసంచా తయారీలో స్పష్టమైన ప్రమాదాలు పొంచి ఉంటాయి, ఈ విషయంలో ఏమాత్రం నిర్లక్ష్యం వహించినా ప్రాణాలతో మూల్యం చెల్లించుకోవాల్సి వస్తుంది. ఇక్కడ ఏకంగా తొమ్మిది నిండు ప్రాణాలు బలయ్యాయి, మృతుల్లో పిల్లలు కూడా ఉన్నారని తెలుస్తోంది. లైసెన్సు రద్దయిన తర్వాత కూడా ఆ కర్మాగారం ఎలా పని చేస్తూ వచ్చింది అన్నదే కచ్చితంగా సమాధానం చెప్పాల్సిన పాలనాపరమైన ప్రశ్న. ₹2 లక్షల పరిహారం ఎంత మానవీయమైనదైనప్పటికీ, తిరిగి తీసుకురాలేని మరణాల తర్వాతే అది అందుతుంది. పేలుడు తర్వాత చేసే అరెస్టులు, ఎవరి ప్రాణాలనూ కాపాడలేని ఆలస్యమైన జవాబుదారీతనం మాత్రమే.
છતાં, સંયમ એ જવાબદારીમાંથી છટકબારી ન બની શકે. મુખ્ય અહેવાલ એ છે કે લાઇસન્સ રદ થવા છતાં કથિત રીતે ફેક્ટરીમાં કામગીરી ચાલુ રહી. ફટાકડાના ઉત્પાદનમાં સ્પષ્ટ જોખમો રહેલા છે, અને અહીં બેદરકારીની કિંમત લાશોના રૂપમાં ચૂકવવી પડી છે, જેનો આંકડો નવ સુધી પહોંચ્યો છે, જેમાં બાળકો પણ હોવાનું નોંધાયું છે. લાઇસન્સ રદ થયા પછી પણ આવું એકમ કઈ રીતે ચાલુ રહી શકે, તે જ વહીવટી સવાલ છે જેનો જવાબ મળવો જોઈએ. ₹૨ લાખનું વળતર ગમે તેટલું માનવીય હોય, પરંતુ તે એવાં મૃત્યુ પછી ચૂકવાય છે જેને ઉલટાવી શકાતાં નથી, અને વિસ્ફોટ પછી થતી ધરપકડ એ એવી જવાબદેહી છે જે એટલી મોડી આવે છે કે તેનાથી કોઈનું રક્ષણ થઈ શકતું નથી.
The pattern beneathअंतर्निहित प्रवृत्तिঅন্তর্নিহিত ধরনयामागची प्रवृत्तीఅంతర్గతంగా కనిపిస్తున్న ధోరణిછુપાયેલી સમાન તરાહ
This is not an isolated spark. The same news cycle carries one person killed in a Sikkim tunnel where a landslide triggered a gas leak and high methane levels initially blocked rescuers, and sixteen dead in rain-related incidents across north and east India — at least eleven of them in Poonch and Rajouri, where torrential rain set off landslides and flash floods. The common thread is not identical cause but the thin, uneven layer of enforcement and preparedness that separates ordinary Indians from foreseeable danger. Each event is investigated in isolation; the systemic lesson — that inspection, monitoring and follow-through must be made harder to evade — is too often learnt only after lives are lost.
यह कोई अकेली छिटपुट घटना नहीं है। इसी समाचार चक्र में सिक्किम की एक सुरंग में एक व्यक्ति की मौत की खबर है, जहां भूस्खलन के कारण गैस रिसाव हुआ और उच्च मीथेन स्तर ने शुरू में बचावकर्मियों को रोक दिया, और उत्तर व पूर्वी भारत में बारिश से संबंधित घटनाओं में सोलह लोगों की मौत हो गई — जिनमें से कम से कम ग्यारह मौतें पुंछ और राजौरी में हुईं, जहां मूसलाधार बारिश ने भूस्खलन और अचानक आई बाढ़ को जन्म दिया। इन सबका साझा सूत्र एक समान कारण नहीं है, बल्कि प्रवर्तन और तैयारियों की वह पतली, असमान परत है जो आम भारतीयों को पूर्वानुमानित खतरों से अलग करती है। प्रत्येक घटना की अलग-थलग रूप में जांच की जाती है; जबकि प्रणालीगत सबक यह है कि निरीक्षण, निगरानी और अनुवर्ती कार्रवाई से बचना मुश्किल बनाया जाना चाहिए, और यह सबक अक्सर तभी सीखा जाता है जब लोगों की जान चली जाती है।
এটি কোনও বিচ্ছিন্ন ঘটনা নয়। একই সময়ের সংবাদে দেখা যায় সিকিমের একটি সুড়ঙ্গে ভূমিধসের কারণে গ্যাস লিক হয়ে এক জনের মৃত্যু হয়েছে এবং উচ্চ মিথেন মাত্রার কারণে শুরুতে উদ্ধারকারীরা বাধাপ্রাপ্ত হয়েছেন, এবং উত্তর ও পূর্ব ভারত জুড়ে বৃষ্টিজনিত ঘটনায় ১৬ জনের মৃত্যু হয়েছে — যার মধ্যে অন্তত ১১ জন পুঞ্চ এবং রাজৌরির, যেখানে প্রবল বর্ষণের কারণে ভূমিধস এবং হড়পা বান দেখা দিয়েছে। এই ঘটনাগুলির সাধারণ যোগসূত্র অভিন্ন কারণ নয়, বরং নজরদারি এবং প্রস্তুতির সেই পাতলা, অসম স্তর, যা সাধারণ ভারতীয়দের একটি সম্ভাব্য বিপদ থেকে আলাদা করে রাখে। প্রতিটি ঘটনার তদন্ত বিচ্ছিন্নভাবে করা হয়; কিন্তু পদ্ধতিগত শিক্ষা — যে পরিদর্শন, পর্যবেক্ষণ এবং পরবর্তী পদক্ষেপগুলি এড়িয়ে যাওয়া আরও কঠিন করে তুলতে হবে — তা প্রায়শই জীবন হারানোর পরেই শেখা হয়।
ही केवळ एक वेगळी ठिणगी नाही. याच बातम्यांच्या चक्रात सिक्कीममधील एका बोगद्यात भूस्खलनामुळे झालेल्या गॅस गळती आणि मिथेनच्या उच्च प्रमाणामुळे बचावकार्यात सुरुवातीला आलेल्या अडथळ्यांमुळे एका व्यक्तीचा मृत्यू झाल्याची बातमी आहे. तसेच, उत्तर आणि पूर्व भारतात पावसाशी संबंधित घटनांमध्ये सोळा जणांचा मृत्यू झाल्याचेही वृत्त आहे — त्यापैकी किमान अकरा जण पुंछ आणि राजौरी येथील आहेत, जिथे मुसळधार पावसामुळे भूस्खलन आणि अचानक पूर आला. या सर्व घटनांमधील समान धागा त्यांचे कारण नाही, तर सामान्य भारतीयांना अशा अपेक्षित धोक्यांपासून दूर ठेवणारी अंमलबजावणी आणि पूर्वतयारीची अत्यंत कमकुवत आणि विस्कळीत फळी हा आहे. प्रत्येक घटनेचा स्वतंत्रपणे तपास केला जातो; मात्र यातून मिळणारा संस्थात्मक धडा — की तपासणी, देखरेख आणि पाठपुरावा टाळणे अधिक कठीण केले पाहिजे — हा अनेकदा केवळ लोकांचे प्राण गेल्यावरच शिकला जातो.
ఇది కేవలం ఒక ఒంటరి ఘటన కాదు. ఇదే సమయంలో వస్తున్న ఇతర వార్తలను గమనిస్తే, సిక్కింలో కొండచరియలు విరిగిపడటంతో గ్యాస్ లీకై ఒకరు మరణించారు. అక్కడ అధిక మీథేన్ స్థాయిల కారణంగా సహాయక చర్యలకు మొదట ఆటంకం ఏర్పడింది. ఉత్తర, తూర్పు భారతదేశ వ్యాప్తంగా వర్ష సంబంధిత ఘటనల్లో పదహారు మంది మరణించారు - వీరిలో కనీసం పదకొండు మంది భారీ వర్షాలకు కొండచరియలు విరిగిపడి, ఆకస్మిక వరదలు సంభవించిన పూంచ్, రాజౌరీ ప్రాంతాలకు చెందినవారు. వీటన్నింటికీ ఒకే కారణం లేకపోయినా, ఊహించదగిన ప్రమాదాల నుంచి సామాన్య భారతీయులను కాపాడే నిఘా, సన్నద్ధత వ్యవస్థలు అత్యంత బలహీనంగా, లోపభూయిష్టంగా ఉన్నాయన్నది వాటి మధ్య ఉన్న ఉమ్మడి లక్షణం. ప్రతి ఘటనపై వేర్వేరుగా దర్యాప్తు జరుగుతుంది; కానీ తనిఖీ, పర్యవేక్షణ, నిబంధనల అమలును తప్పించుకోవడానికి వీల్లేని విధంగా మరింత కఠినతరం చేయాలన్న వ్యవస్థాగత పాఠాన్ని మాత్రం, ప్రాణాలు కోల్పోయిన తర్వాతే చాలాసార్లు నేర్చుకుంటున్నారు.
આ કોઈ એકલદોકલ ઘટના નથી. આ જ સમાચાર ચક્રમાં સિક્કિમની એક ટનલમાં ભૂસ્ખલનને કારણે સર્જાયેલા ગેસ લીકેજમાં એક વ્યક્તિનું મોત થયું હોવાના સમાચાર છે, જ્યાં શરૂઆતમાં મિથેનના ઉચ્ચ સ્તરને કારણે બચાવકર્મીઓને રોકાવું પડ્યું હતું. આ ઉપરાંત ઉત્તર અને પૂર્વ ભારતમાં વરસાદ સંબંધિત ઘટનાઓમાં સોળ લોકોનાં મોત થયાં છે - જેમાંથી ઓછામાં ઓછા અગિયાર મોત પુંછ અને રાજૌરીમાં થયાં છે, જ્યાં મુશળધાર વરસાદને કારણે ભૂસ્ખલન અને અચાનક પૂર આવ્યા હતા. આ બધી ઘટનાઓમાં સમાન દોરો એ કોઈ એક સમાન કારણ નથી, પરંતુ અમલવારી અને પૂર્વતૈયારીનું એ પાતળું, અસમાન સ્તર છે જે સામાન્ય ભારતીયોને ધારી શકાય તેવા જોખમથી અલગ પાડે છે. દરેક ઘટનાની અલગથી તપાસ થાય છે; પરંતુ વ્યવસ્થાગત બોધપાઠ એ છે કે — નિરીક્ષણ, દેખરેખ અને અનુવર્તી કાર્યવાહીમાંથી છટકી જવું મુશ્કેલ બનાવવું જોઈએ — જે કમનસીબે લોકોના જીવ ગયા પછી જ શીખવા મળે છે.
The way forwardआगे की राहআগামীর পথपुढचा मार्गముందున్న మార్గంઆગળનો માર્ગ
The remedy is unglamorous and specific. A cancelled licence for any explosives or hazardous-goods unit must trigger a mandatory physical follow-up within a fixed window, with the responsible officer named. District administrations should publish a live register of cancelled and suspended licences, so a resumed operation becomes a visible offence rather than a private secret. FIRs under the Bharatiya Nyaya Sanhita must be followed by time-bound safety audits of comparable units in crowded areas. Relief for the bereaved must remain humane, but it can never become the price of administrative failure. Accountability that begins only after the blast is not accountability; it is bookkeeping for the dead.
इसका उपाय बहुत आकर्षक नहीं, बल्कि विशिष्ट है। किसी भी विस्फोटक या खतरनाक सामान बनाने वाली इकाई का लाइसेंस रद्द होने पर एक तय समय सीमा के भीतर अनिवार्य रूप से भौतिक निरीक्षण होना चाहिए, जिसमें जिम्मेदार अधिकारी का नाम दर्ज हो। जिला प्रशासन को रद्द और निलंबित लाइसेंसों का एक लाइव रजिस्टर प्रकाशित करना चाहिए, ताकि यदि काम फिर से शुरू हो तो वह किसी निजी रहस्य के बजाय एक दृश्यमान अपराध बन जाए। भारतीय न्याय संहिता के तहत दर्ज प्राथमिकियों के बाद भीड़भाड़ वाले इलाकों में स्थित ऐसी ही अन्य इकाइयों का समयबद्ध सुरक्षा ऑडिट होना चाहिए। शोक संतप्त लोगों के लिए राहत मानवीय ही रहनी चाहिए, लेकिन यह कभी भी प्रशासनिक विफलता की कीमत नहीं बन सकती। जो जवाबदेही विस्फोट के बाद ही शुरू होती है, वह जवाबदेही नहीं है; वह केवल मृतकों का हिसाब-किताब रखना है।
এর প্রতিকার চাকচিক্যহীন এবং নির্দিষ্ট। যে কোনও বিস্ফোরক বা বিপজ্জনক সামগ্রীর কারখানার লাইসেন্স বাতিল হলে একটি নির্দিষ্ট সময়ের মধ্যে বাধ্যতামূলকভাবে সশরীরে গিয়ে পরিদর্শন করতে হবে এবং এর দায়িত্বপ্রাপ্ত আধিকারিকের নাম উল্লেখ থাকতে হবে। জেলা প্রশাসনগুলিকে বাতিল এবং স্থগিত হওয়া লাইসেন্সগুলির একটি সরাসরি তালিকা প্রকাশ করা উচিত, যাতে পুনরায় কাজ শুরু করা কোনও ব্যক্তিগত গোপন বিষয় না থেকে একটি দৃশ্যমান অপরাধে পরিণত হয়। ভারতীয় ন্যায় সংহিতার অধীনে দায়ের হওয়া এফআইআরগুলির পর, জনবহুল এলাকার অনুরূপ কারখানাগুলির একটি নির্দিষ্ট সময়ের মধ্যে সুরক্ষা-নিরীক্ষা বাধ্যতামূলক। শোকসন্তপ্তদের জন্য ত্রাণ মানবিকই থাকতে হবে, তবে তা কখনোই প্রশাসনিক ব্যর্থতার মূল্য হয়ে উঠতে পারে না। বিস্ফোরণের পরে যে দায়বদ্ধতা শুরু হয়, তা দায়বদ্ধতা নয়; এটি কেবল মৃতদের হিসাবরক্ষণ।
यावरील उपाय हा अनाकर्षक आणि विशिष्ट आहे. कोणत्याही स्फोटक किंवा धोकादायक वस्तूंच्या कारखान्याचा परवाना रद्द झाल्यास, एका निश्चित वेळेत त्याचे अनिवार्य प्रत्यक्ष निरीक्षण (फॉलो-अप) व्हायला हवे आणि त्यासाठी संबंधित अधिकाऱ्याचे नाव निश्चित केले पाहिजे. जिल्हा प्रशासनांनी रद्द आणि निलंबित केलेल्या परवान्यांची अद्ययावत यादी प्रसिद्ध करावी, जेणेकरून पुन्हा सुरू झालेले कामकाज हे एक खासगी रहस्य न राहता उघड गुन्हेगारी कृत्य ठरेल. 'भारतीय न्याय संहिते'अंतर्गत नोंदवलेल्या गुन्ह्यांनंतर गजबजलेल्या भागातील अशाच प्रकारच्या इतर कारखान्यांचे कालबद्ध सुरक्षा ऑडिट होणे आवश्यक आहे. मृतांच्या कुटुंबीयांना मिळणारी मदत ही माणुसकीच्या दृष्टिकोनातून कायम राहायला हवी, परंतु ती कधीही प्रशासकीय अपयशाची किंमत असू शकत नाही. स्फोट झाल्यानंतरच सुरू होणारे उत्तरदायित्व हे उत्तरदायित्व नसते; तो केवळ मृतांचा हिशोब ठेवण्याचा प्रकार असतो.
దీనికి పరిష్కారం నిర్దిష్టమైనది, పెద్ద ఆకర్షణీయమైనది కాదు. పేలుడు పదార్థాలు లేదా ప్రమాదకరమైన వస్తువుల తయారీ కేంద్రం లైసెన్సు రద్దు కాగానే, నిర్దేశిత సమయంలోగా తప్పనిసరిగా భౌతిక తనిఖీ జరిగేలా చూడాలి, దానికి బాధ్యులైన అధికారి పేరును స్పష్టంగా పేర్కొనాలి. జిల్లా యంత్రాంగాలు రద్దు చేయబడిన, సస్పెండ్ చేయబడిన లైసెన్సుల వివరాలతో ఎప్పటికప్పుడు అప్డేట్ అయ్యే ఒక పబ్లిక్ రిజిస్టర్ను ప్రచురించాలి. అప్పుడు కార్యకలాపాలు పునఃప్రారంభిస్తే అది ఎవరికీ తెలియని రహస్యంగా కాకుండా బహిరంగ నేరంగా కనిపిస్తుంది. భారతీయ న్యాయ సంహిత కింద ఎఫ్ఐఆర్ నమోదు చేయడంతో పాటు, జనసమ్మర్దం ఉన్న ప్రాంతాల్లో అటువంటి ఇతర కర్మాగారాలపై నిర్దేశిత సమయంలోగా భద్రతా ఆడిట్లు నిర్వహించాలి. మృతుల కుటుంబాలకు ఇచ్చే పరిహారం మానవీయంగానే ఉండాలి, కానీ అది ప్రభుత్వ పాలనా వైఫల్యానికి చెల్లించే మూల్యం కారాదు. పేలుడు జరిగిన తర్వాతే మొదలయ్యే జవాబుదారీతనం అసలు జవాబుదారీతనమే కాదు; అది కేవలం చనిపోయిన వారి లెక్కలు రాసుకోవడం మాత్రమే.
આનો ઉકેલ આકર્ષક નથી પરંતુ અત્યંત સ્પષ્ટ છે. કોઈપણ વિસ્ફોટક અથવા જોખમી માલસામાનના એકમનું લાઇસન્સ રદ થાય ત્યારે એક નિશ્ચિત સમયગાળામાં જવાબદાર અધિકારીના નામ સાથે ફરજિયાત પ્રત્યક્ષ સ્થળ-તપાસ થવી જ જોઈએ. જિલ્લા વહીવટીતંત્રે રદ કરાયેલા અને સસ્પેન્ડ કરાયેલા લાઇસન્સનું લાઈવ રજિસ્ટર પ્રસિદ્ધ કરવું જોઈએ, જેથી ફરી શરૂ કરાયેલી કામગીરી કોઈ ખાનગી રહસ્ય રહેવાને બદલે ખુલ્લો ગુનો બની રહે. ભારતીય ન્યાય સંહિતા હેઠળ નોંધાયેલી એફઆઈઆર પછી ભીડભાડવાળા વિસ્તારોમાં આવેલા સમાન એકમોનું સમયબદ્ધ સુરક્ષા ઓડિટ થવું જોઈએ. શોકગ્રસ્તો માટેની સહાય માનવીય જ રહેવી જોઈએ, પરંતુ તે ક્યારેય વહીવટી નિષ્ફળતાની કિંમત ન બની શકે. જે જવાબદેહી માત્ર વિસ્ફોટ પછી જ શરૂ થાય તે જવાબદેહી નથી; તે માત્ર મૃતકોનો હિસાબ રાખવા સમાન છે.
A regulatory order the regulator does not enforce is worse than no order, for it manufactures a false assurance of safety around a live hazard.वह नियामक आदेश जिसे नियामक स्वयं लागू न कर सके, किसी आदेश के न होने से भी बदतर है, क्योंकि यह एक जीवंत खतरे के इर्द-गिर्द सुरक्षा का झूठा भ्रम पैदा करता है।নিয়ন্ত্রক সংস্থার যে নির্দেশ তারা নিজেরাই কার্যকর করে না, তা নির্দেশ না থাকার চেয়েও ভয়ংকর; কারণ এটি একটি জীবন্ত বিপদের চারপাশে নিরাপত্তার এক মিথ্যা আশ্বাস তৈরি করে।ज्या नियामक आदेशाची नियामक स्वतःच अंमलबजावणी करत नाही, तो आदेश नसण्यापेक्षाही भयंकर असतो, कारण तो एका जिवंत धोक्याभोवती सुरक्षेचा खोटा दिलासा निर्माण करतो.అమలుకాని నియంత్రణా ఆదేశం, అసలు ఆదేశమే లేకపోవడం కంటే అత్యంత ప్రమాదకరం. ఎందుకంటే, అది పొంచి ఉన్న పెనుముప్పు చుట్టూ భద్రత ఉందనే అబద్ధపు భరోసాను సృష్టిస్తుంది.નિયમનકાર દ્વારા જે આદેશની અમલવારી ન કરાવવામાં આવે તે આદેશ ન હોવા કરતાં પણ વધુ ખરાબ છે, કારણ કે તે એક સક્રિય જોખમ વચ્ચે સુરક્ષાનો જૂઠો ભ્રમ ઊભો કરે છે.
What this editorial rests on
Drawn from our live multi-newsroom feed — read the reporting at source.
An editorial is the considered opinion of the Pulse Bharat desk, argued from the sourced reporting above and written under our published persona, बेबाक. We name institutions, not parties. If we are wrong, we will say so. How we work →